ιστία

ιστία
Πανιά από φυσικό ή συνθετικό ύφασμα που εκμεταλλεύονται τον άνεμο ως κινητήρια δύναμη για τα ιστιοφόρα σκάφη. Η ωφέλιμη δύναμη για την πρόωση δίνεται από τη διαφορά πίεσης μεταξύ της εξωτερικής και της εσωτερικής πλευράς του ι. (φαινόμενο Venturi), που δημιουργείται από τη ροή του ανέμου. Η δύναμη αυτή αναλύεται σε δύο συνιστώσες: η πρώτη, που ονομάζεται διαμήκης συνιστώσα, ενεργεί κατά τον άξονα του σκάφους και δημιουργεί την πρόωση και η δεύτερη, που ονομάζεται συνιστώσα έκπτωσης, ενεργεί κάθετα προς την πρώτη και δημιουργεί την κλίση του σκάφους και την έκπτωση. Στη δύναμη του ανέμου αναπτύσσεται μια αντίθετη δύναμη, η αντίσταση του νερού, που μπορεί να θεωρηθεί ως συνισταμένη μερικότερων αντιστάσεων και είναι γνωστή ως πλευρική αντίσταση. Το κέντρο στο οποίο ενεργεί αυτή η δύναμη ονομάζεται κέντρο αντίστασης. Αν το κέντρο αντίστασης βρίσκεται στο ίδιο εγκάρσιο επίπεδο με το κέντρο ιστιοφορίας, τότε το σκάφος ακολουθεί ευθύγραμμη πορεία, ακόμα και χωρίς πηδαλιούχηση. Αν το κέντρο ιστιοφορίας βρίσκεται πρίμα του κέντρου αντίστασης, τότε δημιουργείται ζεύγος δυνάμεων που τείνει να στρέψει το σκάφος προς τη διεύθυνση του ανέμου, δηλαδή να το ορτσάρει, και προκαλεί μεγαλύτερη βύθιση της πλώρης. Αν το κέντρο ιστιοφορίας βρίσκεται πρώρα του κέντρου αντίστασης, δημιουργείται αντίθετη τάση που αναγκάζει το πλοίο να ποδίζει ή να ποντζάρει. Στην περίπτωση ενός σκάφους που είναι εξοπλισμένο με περισσότερα πανιά, το κέντρο ιστιοφορίας δίνεται από τη συνισταμένη των δυνάμεων που δέχονται. Κατά τη ρύθμιση (τριμάρισμα) των ι., στόχος είναι η μέγιστη εκμετάλλευση του υπάρχοντος ανέμου αλλά και το ζύγισμα της ιστιοφορίας ώστε να μην ορτσάρει ή ποδίζει το σκάφος. Ως προς το σχήμα, τα πανιά διακρίνονται σε τετράγωνα ή σταυρωτά, σε τριγωνικά ή λατίνια, σε τραπεζοειδή ή ημιόλια (μπούμες) και σε ωοειδή. Τα πανιά που κρέμονται κατά το διάμηκες μπορούν να τοποθετούνται με μικρή γωνία, περίπου μέχρι 45°, ανάλογα με τη διεύθυνση του ανέμου, ενώ τα τετράγωνα ή σταυρωτά πανιά δεν μπορούν να τοποθετηθούν σε γωνία μικρότερη των περίπου 67°. Σήμερα το 90% των ι. κατασκευάζεται από συνθετικά υλικά όπως το ντάκρον (dacron), το τεριλέν (térylène), το μάιλαρ (mylar) και το κέβλαρ (kevlar), τα οποία δεν φθείρονται εύκολα, είναι ελαφρύτερα και διατηρούν το σχήμα τους καλύτερα από το κοινό καραβόπανο (canvas). Για τα σχοινιά έχει επικρατήσει ως υλικό το νάιλον. Η συνεχής εξέλιξη των υλικών κατασκευής ι. και σκαφών και η βελτίωση των μεθόδων που ήδη χρησιμοποιούνται οδηγεί συνεχώς σε καλύτερες και χαμηλού κόστους κατασκευές. Βαρδαβέλα (ιστιούχος) είναι το σχοινί με το οποίο το πανί στερεώνεται γύρω από την κεραία όταν τα πανιά είναι τετράγωνα, ή στην αντένα όταν είναι λατίνια, ή στο κατάρτι όταν είναι τραπεζοειδή. Στα τετράγωνα πανιά ονομάζεται κρέμαση το κατακόρυφο ύψος της πλευράς του πανιού και πόδωμα η κάτω πλευρά που σχηματίζει ελαφρό τόξο. Τα τετράγωνα ή σταυρωτά πανιά παίρνουν την ονομασία της κεραίας από την οποία κρέμονται: τα κατώτερα (μαΐστρα, τρίγκος, μετζάνα) γενικά ονομάζονται χαμηλά πανιά. Τα τριγωνικά πανιά, που κρέμονται κατά το διάμηκες, στερεώνονται σε πίκια (κέρατα) και αντένες ή στο μπαστούνι ή, όταν πρόκειται για φλόκους και κουρτελάτσες (παρίστια), με κρίκους στα σχοινιά που κρέμονται. Αυτά, αντίθετα με τα τετράγωνα πανιά, δεν τοποθετούνται ποτέ σε ορθή γωνία ως προς το διάμηκες του πλοίου, αλλά η κλίση τους κυμαίνεται σε σχετικά μικρές με το διάμηκες γωνίες και χρησιμεύουν για να ορτσάρει (προσάγεται) το πλοίο. Τα πανιά που κρέμονται κατά το διάμηκες είναι: α) οι φλόκοι (αρτέμονες) που βρίσκονται μεταξύ του μπομπρέσου και του τουρκέτου (κατάρτι)· β) οι κουρτελάτσες, τριγωνικά πανιά, περίπου όπως οι φλόκοι, τοποθετημένα μεταξύ του τουρκέτου και του μεγάλου ιστού και μεταξύ του μεγάλου ιστού και της μετζάνας, κατά μήκος των στραλιών (συρματόσχοινων με τα οποία στερεώνονται τα κατάρτια)· γ) τα τραπεζοειδή, που στερεώνονται στο κάτω μέρος με τη ράντα (κέρκον) και στο πάνω με το πίκι (κέρας). Η ράντα είναι κάθετη προς το κατάρτι και το πίκι σχηματίζει οξεία γωνία με το κατάρτι. Η ράντα στερεώνεται στο κατάρτι με την κούτσα (γνάθος) και το πίκι με στεφάνι ή καρούλια. Οι κουρτελάτσες που τοποθετούνται πάνω από την μπούμα χρησιμοποιούνται σε μικρά σκάφη· δ) τα λατίνια, με σχήμα τριγωνικό, στερεώνονται σε μεγάλους κοντούς που ονομάζονται αντένες, η καθεμία από τις οποίες φτάνει στο ύψος του καταρτιού. Ένας ιδιαίτερος τύπος λατινιού είναι η βερμούδα –τριγωνική και αυτή, αλλά πολύ ψηλή– της οποίας η μπροστινή πλευρά ανυψώνεται με μαντάρι στο κατάρτι και η κάτω (το πόδωμα) είναι στερεωμένη στη ράντα. Οι φλόκοι και οι τζένοες (φλόκοι μεγαλύτερης επιφάνειας) συμβάλλουν στην ισορροπία της ιστιοφορίας και στη σταθερότητα της πλεύσης του ιστιοφόρου. Οι ονομασίες τους ποικίλουν ανάλογα με τις διαστάσεις και τη θέση τους κατά σειρά στην πλώρη. Στα σύγχρονα σκάφη αγώνων ή ψυχαγωγίας χρησιμοποιείται το λεγόμενο μπαλόνι (αεροστατικός φλόκος) ή spinnaker, τριγωνικό πανί μεγάλης επιφάνειας από πολύ ελαφρό ύφασμα, που τοποθετείται κάθετα προς τον άξονα του σκάφους και προσφέρει περισσότερη δύναμη όταν ο άνεμος είναι χαμηλής έντασης και από διεύθυνση πρίμα έως πλαγιοδρομία. Όσο μεγαλύτερη είναι η ένταση του ανέμου, το πλήρωμα του σκάφους χρησιμοποιεί μικρότερα ι. ή μειώνει την επιφάνεια των ήδη αναρτημένων παίρνοντας μούδες (τυλίγοντας ένα μέρος του ι. ώστε να μη δέχεται πίεση). Ανάλογα με τον συνδυασμό ι. και ιστών (καταρτιών) που χρησιμοποιεί ένα σκάφος ορίζεται και ο τύπος ιστιοφορίας, όπως για παράδειγμα sloop (μαΐστρα και φλόκος), cutter (μαΐστρα και περισσότεροι φλόκοι που προεκτείνονται με μπαστούνι πέρα από την πλώρη), ketch (με δύο ιστούς που δέχονται μαΐστρα και φλόκο ο πρώτος και μετζάνα ο δεύτερος), λατίνι κλπ. Για τον χειρισμό και τη διευθέτηση των πανιών χρησιμοποιούνται διάφορα σερνάμενα σχοινιά (αγόμενα), από τα οποία σπουδαιότερα είναι: οι σκότες (πόδες), που χρησιμεύουν για να σύρονται προς την πρύμνη τα ελεύθερα άκρα των πανιών ώστε να μην ανεμίζουν, η μπουρίνα (πλαγιαστήρ), σκοινί που δένεται στη μέση των πλάγιων γραντιών και χρησιμεύει για να ανοίγει προς την πλώρη το πανί όταν το σκάφος αρμενίζει με την μπουρίνα, τα μαντάρια που χρησιμεύουν για να ανεβάζουν και να χαλούν τους φλόκους και τα βελαστράλια και τα γουρδέλια ή κορδέλλια που χρησιμεύουν για την ανάδεση των τετράγωνων ι. Πανιά, τα κυριότερα κρεμάμενα (στερεόδετα, με κόκκινο χρώμα) και μερικά σερνάμενα (αγόμενα, με μπλε) σε ιστιοφόρο τύπου νάβας. 1) Φλόκοι: από την πλώρη προς την πρύμνη, κοντραφλόκος (πρόθοος), φλόκος (αρτέμων), τουρκετίνα (αρτεμονίδα). 2) Πανιά του τουρκέτου (ακάτιου ιστού), από τα κάτω προς τα πάνω, τρίγκος (ακάτιο), αμπάσο παροκέτο (κάτω δολώνιο), πάνω παροκέτο (πάνω δολώνιο), αμπάσο πλωριός παπαφίγκος (κάτω φωσώνιο), πάνω πλωριός παπαφίγκος (πάνω φωσώνιο). 3) Πανιά της μαΐστρας (μεγίστης): από κάτω προς τα πάνω, μαΐστρα (μεγίστη), αμπάσο γάμπια (κάτω δόλων), πάνω γάμπια (πάνω δόλων), αμπάσο παπαφίγκος (κάτω φώσων), πάνω παπαφίγκος (πάνω φώσων). 4) Τετράγωνα πανιά της μετζάνας (ιστού επιδρόμου): από κάτω προς τα πάνω, αμπάσα κοντραμετζάνα (κάτω δολωνίδα), πάνω κοντραμετζάνα (πάνω δολωνίδα), αμπάσο μπέλμπερης (κάτω φωσωνίδα), πάνω μπέλμπερης (πάνω φωσωνίδα). 5) Μπούμα (επίδρομος), τραπεζοειδές πανί τεντωμένο μεταξύ του πικιού (κέρατος) και της ράντας (κέρκου). 6) Βελαστράλια και κουρτελάτσες (παρίστια). 7) Ξάρτια και σκαλιέρες (βαθμιδόσκοινα). 8) Παπαράτσα (παράτονοι). Τετράγωνο πανί (Α) της αμπάσο γάμπιας: 1) βαρδαβέλα (ιστιούχος), 2) κρέμαση, 3) πόδωμα, 4) μπούνιες (ποδεώνες) στις οποίες βρίσκεται η σκότα (πους) και στα κάτω πανιά η μούρα (πρόωση), 5) ρεφόρτσα ή καπλαμάδες (επιρράμματα), 6) τραπέζι, τμήμα της οπίσθιας επιφάνειας ενισχυμένο για να αποφεύγεται η γρήγορη φθορά κατά την πρόσκρουσή του στην κόφα (θωράκιο) ή στον τεσταμόρο (στυλόκρανο), 7) μούδες (σειρές) με τις οποίες ελαττώνουμε ένα μέρος της επιφάνειας του πανιού, όταν ο άνεμος είναι πολύ δυνατός. Β) Σκάφος με δύο τετραγωνικά πανιά: 8) κέντρο εφαρμογής της πίεσης του ανέμου σε κάθε πανί, 9) κέντρο ιστιοφορίας ολόκληρου του σκάφους. Γ) Σκάφος με λατίνια. Δ) Σκάφος με δύο σακολέβες (λοίπαδοι ή σακολέβες). Τετράγωνο πανί (Α) της αμπάσο γάμπιας: 1) βαρδαβέλα (ιστιούχος), 2) κρέμαση, 3) πόδωμα, 4) μπούνιες (ποδεώνες) στις οποίες βρίσκεται η σκότα (πους) και στα κάτω πανιά η μούρα (πρόωση), 5) ρεφόρτσα ή καπλαμάδες (επιρράμματα), 6) τραπέζι, τμήμα της οπίσθιας επιφάνειας ενισχυμένο για να αποφεύγεται η γρήγορη φθορά κατά την πρόσκρουσή του στην κόφα (θωράκιο) ή στον τεσταμόρο (στυλόκρανο), 7) μούδες (σειρές) με τις οποίες ελαττώνουμε ένα μέρος της επιφάνειας του πανιού, όταν ο άνεμος είναι πολύ δυνατός. Β) Σκάφος με δύο τετραγωνικά πανιά: 8) κέντρο εφαρμογής της πίεσης του ανέμου σε κάθε πανί, 9) κέντρο ιστιοφορίας ολόκληρου του σκάφους. Γ) Σκάφος με λατίνια. Δ) Σκάφος με δύο σακολέβες (λοίπαδοι ή σακολέβες). ΙΣΤΙΑ (ΚΑΤΑΡΤΙΑ) Σχημaτική παράσταση των χειρισμών ενός σκάφους εφοδιασμένου με μπούμα και φλόκο, στις κυριότερες φάσεις των στροφών αλά όρτσα και αλά πόντζα (αναστροφής και υποστροφής), ξεκινώντας από την μπουρίνα (εγγυτάτη). 1) Αφού τακτοποιηθεί το σκάφος, βάζουμε το τιμόνι στην μπάντα, τραβώντας τη σκότα της μπούμας προς το κέντρο και λασκάροντας τη σκότα του φλόκου. Στο 2) απεικονίζεται ο χειρισμός της τελικής φάσης της βόλτας: για να διευκολύνουμε το πέσιμο του πανιού από την άλλη μεριά του ανέμου, λασκάρουμε τη σκότα της ράντας και, μόλις γίνει δυνατό, δίνουμε αέρα στον φλόκο, κατά τρόπο που να στραφεί προς τα αριστερά. Από την πλεύση με την μπουρίνα (3), με τον άνεμο από τα δεξιά, για να πάρουμε βόλτα αλά πόντζα, βάζουμε το τιμόνι σταβέντο: για να αυξήσουμε την ταχύτητα, λασκάρουμε λίγο τη σκότα της ράντας. Όταν, στο 4), έχουμε τον άνεμο πρίμα, περνάμε τη σκότα στο δεξί πλευρό, εξακολουθώντας να στρίβουμε προς τα αριστερά και προχωρώντας σιγά-σιγά πάνω στον άνεμο, έτσι που να ξαναπάρουμε, στο 5), την μπουρίνα με τον άνεμο από τα αριστερά. Τα ιστία κατασκευάζονται από φυσικό ή συνθετικό ύφασμα (φωτ. ΑΠΕ).
* * *
ἱστία και ἱστίη και Ἱστίη και Ἱστιαία, ἡ (Α)
βλ. εστία.
[ΕΤΥΜΟΛ. Δωρικός, βοιωτικός και αρκαδικός παράλλ. τ. τού ἑστία. Για την ερμηνεία τού - βλ. λ. εστία].

Dictionary of Greek. 2013.

Игры ⚽ Нужно решить контрольную?

Look at other dictionaries:

  • ἱστία — ἱστίᾱ , ἑστία hearth of a house fem nom/voc/acc dual (epic ionic) ἱστίᾱ , ἑστία hearth of a house fem nom/voc sg (attic epic doric ionic aeolic) ἱ̱στίᾱ , ἑστιάω receive at one s hearth imperf ind act 3rd sg (ionic) ἱστίᾱ , ἑστιάω receive at… …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Ἱστία — Ἱστίᾱ , Ἑστία hearth of a house fem nom/voc sg (attic doric ionic aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • Ἱστίᾳ — Ἱστίᾱͅ , Ἑστία hearth of a house fem dat sg (attic doric ionic aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἱστίᾳ — ἱστίαι , ἑστία hearth of a house fem nom/voc pl (epic ionic) ἱστίᾱͅ , ἑστία hearth of a house fem dat sg (attic epic doric ionic aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἱστίαν — ἱστίᾱν , ἑστία hearth of a house fem acc sg (attic epic doric ionic aeolic) ἱ̱στίᾱν , ἑστιάω receive at one s hearth imperf ind act 3rd pl (doric ionic aeolic) ἱ̱στίᾱν , ἑστιάω receive at one s hearth imperf ind act 1st sg (doric ionic aeolic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἱστίας — ἱστίᾱς , ἑστία hearth of a house fem acc pl (epic ionic) ἱστίᾱς , ἑστία hearth of a house fem gen sg (attic epic doric ionic aeolic) ἱ̱στίᾱς , ἑστιάω receive at one s hearth imperf ind act 2nd sg (ionic) ἱστίᾱς , ἑστιάω receive at one s… …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἱστιᾶς — ἱστιᾶ̱ς , ἑστιάω receive at one s hearth pres ind act 2nd sg (doric ionic) …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἱστιάτορας — ἱστιά̱τορας , ἱστιάτωρ feast masc acc pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἱστιάτορες — ἱστιά̱τορες , ἱστιάτωρ feast masc nom/voc pl …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

  • ἱστιάτωρ — ἱστιά̱τωρ , ἱστιάτωρ feast masc nom sg …   Greek morphological index (Ελληνική μορφολογικούς δείκτες)

Share the article and excerpts

Direct link
Do a right-click on the link above
and select “Copy Link”